Kobiety skazane na karę śmierci przez ścięcie w czasie II wojny światowej

26 marca w Pałacu Prezydenckim odbędzie się konferencja poświęcona kobietom z wywiadu ZWA-AK skazanym przez sądy wojenne III Rzeszy na karę śmierci przez ścięcie gilotyną. Poniżej zamieszczamy biogramy bohaterskich kobiet:

Władysława Jadwiga MACIESZA, z d. Srzednicka, pseud. „Sława”, „Katarzyna”, „Margarette Wagner”, ur. 1888.06.30, zm. 1967.06.21. Budziła ogólną sympatię i wyróżniała się urodą. Ukończyła Szkołę Nauk Politycznych w Krakowie. Założyła tam żeńską Drużynę Strzelecką.

Podczas I wojny światowej pracowała w szpitalach. Weszła również w skład Oddziału Wywiadowczego I Pułku (później I Brygady) Legionów. Kierowała Referatem Łączności. Wielokrotnie przekraczała granicę niemiecko-rosyjską przewożąc zaszyfrowane rozkazy, dane wywiadowcze i proklamacje niepodległościowe. Na rozkaz J. Piłsudskiego wyjechała w listopadzie 1914 r. z Krakowa do Warszawy.  Była jedną z trzech kurierek, której udało się tam dotrzeć. Przedostawała się wówczas przez linię frontu. Współorganizowała POW we Lwowie oraz w Kijowie gdzie tworzyła Sekcje Żeńskie. Podczas jednej ze swoich kurierskich wypraw przedostała się z bagażem rewolwerów i „bibuły” do Kijowa, a stamtąd do Lwowa. To właśnie Lwowskiej POW udało się uwolnić z rosyjskiego więzienia skazanych na śmierć legionistów. Była również kurierem na trasie Warszawa – Kijów. Wracając przez Odessę i Rumunię była parokrotnie aresztowana w Austrii.

W okresie międzywojennym zaangażowała się w działalność społeczną. Pracowała m.in. w Dyrekcji Fundusz Bezrobocia, była członkiem prezydium Związku Głównego Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Działała również
w Organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Politycznie związała się
z BBWR. W latach 1935-1938 była senatorem IV kadencji. Należała do grupy „Naprawa” (Związek Naprawy Rzeczypospolitej).

W 1939 roku przeszła specjalne przeszkolenie wojskowe. Podczas oblężenia Warszawy pozostawała w dyspozycji prezydenta Stanisława Starzyńskiego. Następnie gen. Michał Tokarzewski zaprzysiągł ją do Służby Zwycięstwu Polski pod pseudonimem „Sława”. Należała do pierwszych kobiet organizujących Sztab Dowództwa Głównego SZP. Została oddelegowana do kontaktów ze stronnictwami politycznymi. W kwietniu 1942 r. powołano ją do kadry przywódczyń tworzonego kobiecego oddziału dywersyjno-sabotażowego „Dysk”. W 1942 r. znalazła się w oddziale dywersyjno-sabotażowym „Dysk”, następnie przeniesiono ją do służby kurierskiej głębokiego wywiadu pod pseudonimem „Katarzyna”. Przewoziła materiały wywiadowcze na trasie Warszawa-Wiedeń-Heidelberg. Utrzymywała kontakt z polską siatką wywiadowczą w Niemczech. Za jej pośrednictwem wysłano do Londynu raport w sprawie fabryki rakiet V1 i V2 w Peenemünde. Została aresztowana w Wiedniu 8 kwietnia 1943 r. Była torturowana przez gestapo. Próbowała popełnić samobójstwo przegryzając sobie żyły. Została jednak odratowana. Stosowała głodówkę i symulowała obłąkanie. Skazano ją na karę śmierci przez ścięcie na gilotynie. Wykonanie wyroku odłożono z powodu braku gilotyny w Wiedniu. Dodatkowo lekarz zaraził ją tyfusem. W kwietniu 1945 r. została zwolniona ze szpitala więziennego.

Po wojnie mieszkała w Warszawie borykając się z trudnymi warunkami materialnymi. Zmarła w 1967 r. w Warszawie. Pochowana została na Powązkach.

Monika DYMSKA, pseud. „Miki”, „Nika”, ur. 1918 r., nauczycielka i harcerka z Torunia. Była wychowanką 2 Drużyny Toruńskiej im. Dąbrówki a następnie szefem hufca organizacji Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Zbierała informacje wywiadowcze dla Związku Jaszczurczego i dla AK. Aresztowana została przez Niemców w sierpniu 1942 r. Sąd wojenny Rzeszy skazał ją na karę śmierci przez ścięcie. Wyrok wykonano w więzieniu w Plötzensee 25 czerwca 1943 r.

Wanda WĘGIERSKA, pseud. „Wanda”, ur. 1919 r. W 1927 r. wstąpiła do II Łódzkiej Gromady Zuchowej. Od 1932 r. organizowała i prowadziła drużynę w Gimnazjum Humanistycznym w Łodzi. W 1940 r. została oddelegowana do łódzkiej centrali ZWZ. W 1941 r. rozpoczęła służbę wywiadowczą na terenie Niemiec. Dzięki niej powstał ośrodek wywiadowczy w Luckenwalde (na południe od Berlina) gdzie przebywało dużo Polaków na pracach przymusowych, oraz ośrodek na terenie Westfalii. Współpracowała z grupą wywiadowczą Antoniego Ingielewicza. Aresztowano ją
w Berlinie w 1942 r. Skazana została na karę śmierci. Wyrok wykonano przez ścięcie toporem w 1943 r.

Krystyna WITUSKA pseud. „Kasia”, ur. 1920 r. Ukończyła Gimnazjum Królowej Jadwigi w Warszawie. Na przełomie lat 1941/42 włączyła się do konspiracji w warszawskiej ZWZ-AK. Prowadziła działalność wywiadowczą wśród wojskowych. Zbierała informacje m.in. o lotnisku na Okęciu. Po aresztowaniu jej informatora ukrywała się w Brwinowie. W kwietniu 1942 r. włączyła się w działalność nowej komórki wywiadowczej AK. Grupa działała w Warszawie na terenie Śródmieścia. Zbierano informacje o miejscach postoju poszczególnych oddziałów Wermachtu, siłach kompanii i batalionów, nazwiskach oficerów. Została aresztowana w październiku 1942 r. Osadzono ją na Pawiaku, a następnie przewieziono do Berlina. Tam skazano ją na karę śmierci przez ścięcie. Prośba o ułaskawienie, skierowana do Adolfa Hitlera została odrzucona. Wyrok wykonano w 1944 r.