Rząd nie planuje żadnych zmian dotyczących bezpośrednio ngo

Co ciekawe, w planach rządu brak projektu zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, co uprawdopodobniałoby tezę, że nowelizacja w najbliższym czasie nie trafi do Sejmu. Jeśli rzeczywiście tak się stanie, to można też sądzić, że w ogóle nie doczekamy się jej w 2008 r. Prace na tą nowelizacją trwają już od ponad dwóch lat.

Spośród 123 projektów opisanych w planie, na podstawie zdawkowych informacji o celach i motywacjach ich autorów można jednak wywnioskować, że co najmniej klika propozycji powinno zainteresować organizacje.

Wśród nich wymienić na pewno należy projekt nowelizacji ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Opis w planie legislacyjnym jest bardzo enigmatyczny. Na stronach Ministerstwa Finansów, które opracowuje te zmiany na razie nie zamieszczono żadnych dokumentów, które pozwoliłyby zorientować się, czego będą one dotyczyć. Mając jednak w pamięci poprzednią nowelizację wspomnianej ustawy, która zawęziła krąg podmiotów mogących skorzystać z ulg w tym podatku, na pewno warto śledzić rozwój prac także nad tym projektem.

Przewiduje się nowelizacje ustaw o podatkach od osób fizycznych (PIT) i prawnych (CIT). Z opisu zawartego w planie legislacyjnym wynika, że głównym motywem tych zmian jest konieczność dostosowania obowiązujących przepisów do prawa unijnego lub skorygowanie ich pod kątem wyroków Trybunały Konstytucyjnego. Żaden z wymienianych powodów nie wiąże się więc nawet bardzo pośrednio z sytuacją organizacji pozarządowych. Znowuż jednak resort finansów, który jest odpowiedzialny za opracowanie obu nowelizacji nie umieścił na swoich stronach żadnych bardziej szczegółowych informacji na ten temat. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że wspomniane zmiany (przynajmniej na obecnym etapie) nie uwzględniają na przykład postulatów umożliwienia podatnikom przekazywania 2 proc. podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego, o czym już przed wyborami mówili politycy ugrupowań rządzących. Pomysł zwiększenia alokacji procentowych rozważają posłowie Platformy, PSL i LiD, czy więc zdąży je uwzględnić rząd w przygotowywanej nowelizacji, czy też zostaną one zrealizowane na etapie prac parlamentarnych, czy może zostanie przygotowana inna, kolejna nowelizacja ustawy o PIT, a może ten kierunek zmian w ogóle zostanie porzucony, na razie nie wiadomo. Najwyraźniej w ramach zmian w CIT rząd nie zamierza również uwzględnić postulatów zgłaszanych niegdyś przez Konfederację Pracodawców Prywatnych, polityków PO i PSL oraz część środowiska pozarządowego, odnośnie stworzenia mechanizmu procentowego dla osób prawnych.

Wśród projektów ustaw, które mają wyjść z Rady Ministrów w najbliższym półroczu jest jeden, któremu warto być może przyjrzeć się nieco bliżej, mianowicie projekt ustawy o równym traktowaniu przygotowany jeszcze przez poprzedni gabinet. Jego celem, według uzasadnienia jest uczynienie zadość wymogom siedmiu dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej odnośnie równego statusu płci, osób różnego pochodzenia etnicznego, niepełnosprawnych, osób o różnych orientacjach seksualnych, afiliacjach religijnych, etc.. Zdaniem Komisji Europejskiej polskie gwarancje prawne równego statusu wszystkich obywateli są niewystarczające. Stąd też nowa regulacja ma właśnie stworzyć odpowiednie przepisy gwarantujące wszystkim równe szanse w obszarze zatrudnienia, edukacji i dostępu do towarów i usług.

Idea równego traktowania przełożona na przepisy prawne obejmie również organizacje pozarządowe. Jeśli ustawa wejdzie w życie utworzony zostanie specjalny urząd ds. równego traktowania. Będzie to kolejna instytucja, we współpracy, z którą organizacje będą miały okazję wykazać się aktywnością. Jednak najbardziej interesujący zapis projektu zawiera się w art. 1. Powiada on, że „ustawa zapewnia każdemu prawo do równego traktowania w zakresie” i tu następuje wyliczenie wielu obszarów życia społecznego. Wśród nich znalazł się punkt mówiący o równym traktowaniu w kwestiach „przystępowania i działania w związkach zawodowych, organizacjach pracodawców, samorządach zawodowych oraz organizacji pozarządowych”.

Na pierwszy rzut oka istota tego przepisu wydaje się oczywista, można jednak zastanawiać się jakie mogą być jego praktyczne implikacje, chociażby w kontekście definicji organizacji pozarządowej, zawartej w art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Co na przykład może oznaczać równe traktowanie w działalności prowadzonej przez fundacje? Czy przypadkiem przepis ten nie będzie dawał podstaw do kwestionowania decyzji zarządów fundacji pod byle pretekstem, który będzie można podciągnąć pod argument nierównego traktowania? Warto przy tym zauważyć, że projekt nie zawiera analogicznych przepisów mówiących dajmy na to o koniczności zachowania zasad równego traktowania w działalności spółek prawa handlowego.

Także stowarzyszenia powinny się zastanowić nad swoją przyszłością. Można bowiem wyobrażać sobie hipotetyczną sytuację, w której jakieś ortodoksyjne katolickie stowarzyszenie pielgrzymkowe chciałoby odmówic homoseksualiście członkowstwa. To oczywiście przerysowany scenariusz, ale można sobie wyobrazić szereg innych, bardziej skomplikowanych dylematów, których rozwiązanie będzie groziło naruszeniem art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Na marginesie warto wspomnieć, że art. 7 pkt 3 projektu przewiduje się pewne wyjątki w równym traktowaniu dla kościołów i związków wyznaniowych, dotyczą one jednak jak się zdaje wyłącznie kwestii związanych z podejmowaniem działalności stricte zawodowej. Niemniej mamy do czynienia z zabawną sytuacją w której kościoły w pewnych aspektach swojej działalności mogłyby „legalnie” dyskryminować dowolne osoby ze względu na swój światopogląd i zasady religijne. Wspomniany przepis jest jednak skrajnie nieklarowny i trudno sobie wyobrazić jego praktyczne zastosowanie. Projekt ustawy zawiera zresztą mnóstwo innych bardzo niejasnych definicji i stwierdzeń dotyczących równego, bądź nierównego traktowania, umożliwiając jednocześnie nakładanie grzywien w wysokości nie niższej (sic!) niż 3 tys. zł na podmioty, które naruszyłyby przepisy ustawy.

Wydaje się, że ta ustawa wymagałaby jeszcze wielu długich i szeroki konsultacji społecznych, w których wszystkie organizacje pozarządowe powinny zabrać głos. Nie tylko dlatego, że wygląda na to, iż zostały potraktowane „równiej” niż inne podmioty, ale także dlatego, że omawiany projekt przez swoją enigmatyczność, a w wielu miejscach ewidentny brak logiki, w praktyce może okazać się nie tylko nieskutecznym prawem, ale wręcz przeciw-skuteczny. Kto ma zabrać głos w tej sprawie jeśli nie organizacje społeczne aspirujące do reprezentowania interesu publicznego.

GM

Źródło: materiały własne, KPRM

Tekst pochodzi ze stron Projektu "KOMPAS" realizowanego przez Instytut Spraw Publicznych (www.isp.org.pl/kompas ) i finansowanego przy udziale środków Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe oraz Fundację im. Stefana Batorego.

Nieniejszy dokument został opublikowany również dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej. Za jego treść odpowiada wyłącznie ISP, poglądy w nim wyrażone nie odzwierciedlają w żadnym razie oficjalnego stanowiska UE.